บทความทั้งหมด
เผยแพร่

น้ำท่วมสีรุ้งที่ปราจีนบุรี มันมาจากไหน?

ต้น ต.ค. 2569 น้ำท่วมที่ ต.หัวหว้า อ.ศรีมหาโพธิ มีคราบสีรุ้งลอยบนผิวน้ำ ต่อมากรมควบคุมมลพิษแก้ผลตรวจว่าตัวที่สูงในแม่น้ำปราจีนบุรีคืออะลูมิเนียม สูงสุดราว 3.5 มก./ล. สรุปไทม์ไลน์ ผลตรวจรายจุด และสิ่งที่รัฐบาลบอกว่ายังสรุปไม่ได้

Dailyแผนที่ข่าวปราจีนบุรีแม่น้ำปราจีนบุรีอะลูมิเนียมน้ำท่วม

ต้นเดือนตุลาคม 2569 น้ำที่ท่วมตำบลหัวหว้า อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี มีคราบสีรุ้งคล้ายน้ำมันลอยอยู่บนผิวน้ำ มีรายงานปลาในกระชังตาย และอีกไม่กี่สัปดาห์ต่อมาผลตรวจแม่น้ำปราจีนบุรีก็ถูกแก้ไขว่าตัวที่สูงคืออะลูมิเนียม โพสต์นี้สรุปว่าเกิดอะไรขึ้นตามลำดับเวลา ตรวจเจออะไรที่ไหน และคำถามที่ชาวบ้านรอคำตอบอยู่: มันมาจากไหน ข้อมูลด้านล่างตรวจเมื่อ 15 พ.ย. 2569

ภาพจำลอง 3 มิติจากคลิปของเรา ไม่ใช่ภาพถ่ายสถานที่จริง

คราบสีรุ้งบนน้ำท่วม

  • 5 ต.ค. 2569 กรมอนามัยแจ้งว่ากำลังเฝ้าระวังน้ำท่วมที่มีกลิ่นเหม็นและคราบสีรุ้งที่ตำบลหัวหว้า ซึ่งอยู่ใกล้สถานที่คัดแยกขยะและบ่อฝังกลบกากอุตสาหกรรม
  • 14 ต.ค. อธิบดีกรมโรงงานอุตสาหกรรมเปิดเผยว่า คราบสีรุ้ง คาดว่า มาจากน้ำชะกากอุตสาหกรรมและสารปนเปื้อนที่ไหลออกจากบ่อฝังกลบของบริษัท กรีน เอ็นไวรอนเมนท์ เทคโนโลยี ที่ตำบลหัวหว้า และสั่งหยุดประกอบกิจการชั่วคราว
  • รวมแล้วมีโรงงานรีไซเคิลและฝังกลบในจังหวัดถูกสั่งหยุด 4 โรง ได้แก่ จี.เค.ซี. รีไซเคิล (ตำบลบ่อทอง อำเภอกบินทร์บุรี) กรีน เอ็นไวรอนเมนท์ เทคโนโลยี 2 โรง (ตำบลหัวหว้า) และเอ็มวาย เมทัล (ตำบลกรอกสมบูรณ์ อำเภอศรีมหาโพธิ)
  • มีรายงานปลาในกระชังตายที่ตำบลท่าตูม บ้านทาม และหาดนางแก้ว อำเภอศรีมหาโพธิ เราไม่พบวันที่หรือจำนวนที่ยืนยันได้

ผลตรวจที่ต้องแก้

กรมควบคุมมลพิษ (คพ.) เก็บตัวอย่างน้ำในลำน้ำสาขา 4 จุดเมื่อ 12 ต.ค. และในแม่น้ำปราจีนบุรี 5 จุดเมื่อ 16 ต.ค.

  • รายงานรอบแรก ระบุว่าโลหะหนักต่ำ และแอมโมเนียอยู่ที่ 0.559–3.547 มิลลิกรัมต่อลิตร
  • 24 ต.ค. คพ. ออกมาแก้ไขเองว่าตัวเลขของแอมโมเนียกับอะลูมิเนียมสลับกัน ค่าที่ถูกต้องคือ อะลูมิเนียม 0.559–3.547 มิลลิกรัมต่อลิตร ส่วนแอมโมเนียอยู่ที่ 0.22–0.48

แผนที่จุดเก็บตัวอย่าง 5 จุดในแม่น้ำปราจีนบุรีของกรมควบคุมมลพิษ ภาพผ่าน Thai PBS 28 ต.ค. 2569

ยิ่งทวนน้ำขึ้นไป ยิ่งสูง

ผลรายจุดของวันที่ 16 ต.ค. ไล่จากปลายน้ำขึ้นไปต้นน้ำ (หน่วยมิลลิกรัมต่อลิตร)

จุดตรวจอะลูมิเนียม
อำเภอบ้านสร้างต่ำกว่า 0.0005
อำเภอเมืองปราจีนบุรีต่ำกว่า 0.0005
กระชังปลา บ้านทาม อำเภอศรีมหาโพธิ0.559
อำเภอกบินทร์บุรี0.874
สะพานปากน้ำบ้านหนองหอย ตำบลบ่อทอง อำเภอกบินทร์บุรี3.547

สิ่งที่ควรรู้เวลาอ่านตัวเลขนี้

  • ไทยยังไม่มีค่ามาตรฐานอะลูมิเนียมในแหล่งน้ำผิวดิน คพ. จึงเทียบกับเกณฑ์อ้างอิงสำหรับสิ่งมีชีวิตในน้ำของสหรัฐ (US EPA) และระบุว่า 2 จุดบนต้องเฝ้าระวัง เราจึงไม่ใช้คำว่า "เกินมาตรฐาน"
  • ทองแดง สังกะสี แคดเมียม ตะกั่ว นิกเกิล สารหนู และปรอท ตรวจไม่พบ ในรอบนี้ ส่วนแมงกานีสอยู่ที่ 0.44–0.99 ไม่เกินมาตรฐาน 1
  • ตำแหน่งจุดตรวจบนแผนที่ในคลิปเป็นตำแหน่งโดยประมาณ เราวางตามแผนที่ของ คพ. ลงบนเส้นแม่น้ำจาก OpenStreetMap

แล้วมันมาจากไหน

ยังไม่มีหน่วยงานไหนสรุปได้ และยังไม่มีใครสรุปว่าคราบสีรุ้งที่หัวหว้ากับอะลูมิเนียมในแม่น้ำเป็นเรื่องเดียวกัน

  • 25 ต.ค. และ 8 พ.ย. 2569 รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีระบุว่ายังไม่สามารถสรุปได้ว่าสารปนเปื้อนชนิดใดหรือแหล่งกำเนิดใดเป็นต้นเหตุ และอธิบายว่าอะลูมิเนียมมีอยู่ในดินและหินตามธรรมชาติ และมาจากกิจกรรมอุตสาหกรรมได้เช่นกัน
  • จุดที่ค่าสูงที่สุดอยู่ที่ตำบลบ่อทอง ซึ่งเป็นตำบลเดียวกับโรงงานหนึ่งในสี่โรงที่ถูกสั่งหยุด แต่ ไม่มีผลตรวจหรือคำแถลงของทางการที่โยงสองเรื่องนี้เข้าด้วยกัน

ตอนนี้เรื่องไปถึงไหน

  • 4 พ.ย. เครือข่ายรักษ์ปราจีนบุรียื่น 32,450 รายชื่อต่อคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ขอให้ประกาศลุ่มน้ำปราจีนบุรีและลำน้ำสาขาเป็นเขตควบคุมมลพิษ
  • 5 พ.ย. คณะกรรมการควบคุมมลพิษรับข้อเสนอและมอบให้หน่วยงานไปศึกษา ถึงวันที่เราตรวจข้อมูลยังไม่มีการประกาศ
  • 12 พ.ย. คณะกรรมาธิการการที่ดิน ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สภาผู้แทนราษฎร ขีดเส้นให้ คพ. เปิดเผยผลตรวจตะกอนดินใต้แม่น้ำ ภายใน 26 พ.ย. 2569 กรรมาธิการระบุว่าชาวบ้านรอคำตอบมาเกิน 44 วันแล้ว
  • 15 พ.ย. เราค้นอีกรอบ ยังไม่พบผลตรวจตะกอนดินที่เผยแพร่

สิ่งที่เราไม่ได้พูด

  • เราไม่ได้บอกว่าโรงงานแห่งใดเป็นต้นเหตุของอะลูมิเนียมในแม่น้ำ
  • เราไม่ได้บอกว่าน้ำประปาหรือปลาปลอดภัยหรือไม่ปลอดภัย เพราะยังไม่เห็นผลตรวจต้นทางที่ยืนยันได้
  • เราไม่ได้ใส่ตัวเลขผลกระทบต่อสุขภาพ มีตัวเลขที่เครือข่ายชาวบ้านและผู้นำชุมชนพูดถึง แต่ผลของทางการยังไม่ออก
  • เราเปิดเอกสารต้นฉบับของ คพ. และกรมโรงงานอุตสาหกรรมไม่ได้ ตัวเลขทั้งหมดจึงอ้างตามสื่อที่อ้างสองหน่วยงานนี้

ในคลิปของเรา

ฉากน้ำท่วมมีคราบสีรุ้งตอนเปิดและตอนจบเป็น ภาพจำลอง 3 มิติ ไม่ใช่สถานที่จริง ฉากกระชังปลา ริมตลิ่ง และตัวละครเสื้อฮู้ดเขียวเป็น ภาพประกอบ ที่เราวาดเอง ภาพหน้าข่าวมาจากแนวหน้า PPTV Thai PBS และ iGreen แผนที่ใช้ภาพดาวเทียม NASA Blue Marble กับ Copernicus Sentinel-2 เส้นแม่น้ำและขอบจังหวัดจาก OpenStreetMap

ภาพ Sentinel-2 ที่ใช้เป็นพื้นหลังแผนที่ถ่ายเมื่อ 1–3 ธ.ค. 2568 ไม่ใช่ช่วงน้ำท่วม เพราะภาพช่วง 17–22 ต.ค. 2569 มีเมฆบังเกือบทั้งจังหวัด เราไม่ได้อ้างอะไรจากภาพดาวเทียมนี้ สีของเส้นแม่น้ำในคลิป (เขียว เหลือง ส้ม แดง) บอกแค่ว่าค่าไหนต่ำค่าไหนสูงเมื่อเทียบกันเอง ไม่ใช่เกณฑ์ความปลอดภัย

ถ้าเป็นแม่น้ำหน้าบ้านคุณ คุณจะรอคำตอบได้กี่วัน ตอบได้ที่คอมเมนต์ใต้คลิป เมื่อผลตรวจตะกอนดินออก เราจะมาอัปเดตโพสต์นี้

ที่มา